Fabels - 06 Januari 2012 12:25

Fabeltjes en tegeltjeswijsheden.

Uitspraken over afvallen en voetballen lijken op elkaar:  de beste stuurlui staan aan wal. De afgelopen 30 jaar zag ik tientallen tegeltjeswijsheden over diëten en afvallen voor bij komen. Vandaag wil ik er een aantal tegeltjes  kapot gooien. De tegeltjes en fabeltjes worden niet alleen door patiënten levend gehouden, maar journalisten doen er ook graag aan mee. Maar veel pijnlijker wordt het als professionals met een wetenschappelijke achtergrond onjuistheden poneren als waarheden. Overgewicht en afvallen wat is er van waar?

 “Ik ben niet te zwaar, ik heb zware botten”.

Deze obesitasfabel is makkelijk te ontzenuwen, want de botten van zware mensen zijn nauwelijks zwaarder dan die van lichtgewichten. Ook als u denkt dat  de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen, is dat niet zo voor de botten. Het skelet van een zwaargewicht van 120 kg weegt  slechts enkele kilo’s meer dan van een lichtgewicht van 60 kg. Super lichtgewichten , bijvoorbeeld vrouwen met anorexia nervosa, hebben wél  een gevaarlijk lage  botmassa.  Zo brak één van mijn anorexia-patiënten spontaan vijf wervels voor haar 22^ste levensjaar. Na behandeling met de juiste medicatie en met een normaal gewicht is ze moeder van twee kinderen geworden en staat hele dagen voor de klas.

“Van diëten wordt je dikker”

Een wonderlijke uitspraak, want  niemand kan zwaarder worden door het eten van minder calorieën. Vrouwen die dit beweren (het zijn zelden mannen die ik dit hoor zeggen), worden niet dik van diëten, maar van de teleurstelling en de frustratie  dat afvallen en op gewicht blijven zo moeilijk is. Dat veroorzaakt bij hen een eetimpuls, waardoor ze nog meer aankomen.

“Crash diëten zijn ongezond”

In 2000 werd een patiënt met een bijna onbehandelbare suikerziekte beschreven in ons  Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.  Hij werd behandeld met een crashdieet door internisten van de universiteit van Leiden. Binnen enkele dagen werd zijn insuline gestaakt en hij viel vele kilo’s af. Dat crashdieet van minder dan 800 Kcalorieën per dag, was dus bijzonder effectief. Het stoppen met insuline bij suikerziekte type 2 is uitvoerig door mij beschreven in deze krant in november 2009. Ik pleit niet voor het op eigen houtje starten van crashdiëten, want die diëten hebben altijd tekorten aan essentiële voedingstoffen. Maar onder de deskundige leiding van artsen hebben crashdiëten bij diabeten en sommige andere aandoeningen een groot therapeutisch effect.

“Snel afvallen is ongezond en beklijft niet”.

Dat beweerde een hoogleraar in april 2010 in een landelijk dagblad. Een professorale dwaling. Er is veel wetenschappelijk bewijs dat snel en veel afvallen leidt tot een lager lichaamsgewicht op lange termijn. Ook jojoën is niet zo ongezond als veel mensen beweren.  Jojoën is een volstrekt natuurlijk fenomeen. Hele volkstammen in Afrika zijn jaarlijks 8-9 kg aangekomen, om die kilo’s vervolgens in tijden van schaarste weer te verliezen. Jojoën is niet verstandig, maar de angst ervoor mag nooit een argument zijn om niet af te willen vallen.

“Lichaam verzet zich tegen afvallen”

Deze premature uitspraak over afvallen is gebaseerd op onjuiste interpretaties van wetenschappelijke observaties. In een aantal onderzoeken werd aangetoond dat door gewichtsverlies er veranderingen optreden in de hormoonhuishouding. Gewichtsverlies leidt tot meer hormonen die een hongergevoel geven. Die hormonen geven dus voortdurend het signaal af om meer te gaan eten.  Maar in welke mate die hormonen uw eetgedrag beïnvloeden is nog onbekend. Natuurlijk moet u daar niet aan toegeven, want dan vliegen de kilo’s er weer aan. In het dagelijkse leven  is het ons wel afgeleerd om al te veel te luisteren naar onze andere hormonen. Misschien een les voor hen die gevoelig zijn voor deze  “hongerhormonen”.  

Er zijn nog veel meer fabels en tegeltjeswijsheden die aan stukken moeten. Daar ligt een taak voor de wetenschap. De resultaten van onderzoek zijn soms onbegrijpelijk of tegenstrijdig, maar uiteindelijk passen de puzzelstukjes in elkaar en ontstaat het plaatje. Fabeltjes over afvallen brengen ons niet verder, ons “boerenverstand” wel.